Xalq naminə və xalqın vasitəsi ilə

Tarix : 2020/06/13 17:12     Kateqoriya : MÖVQE    


	Xalq naminə və xalqın vasitəsi ilə

“Xalq dövlÉ™t üçün yox, dövlÉ™t xalq üçün olmalıdır”.

                                                 HeydÉ™r Əliyev

15 Ä°yun - Milli QurtuluÅŸ Günü AzÉ™rbaycan xalqının tarixindÉ™ É™n É™lamÉ™tdar hadisÉ™lÉ™rdÉ™n biridir. DövlÉ™tçiliyin xilas edildiyi gün olan 1993-cü il iyunun 15-ni - ümummilli lider HeydÉ™r Əliyevin siyasi hakimiyyÉ™tÉ™ qayıtdığı günü xalqımız müasir tariximizin qürur vÉ™ ÅŸÉ™rÉ™f sÉ™hifÉ™si - Milli QurtuluÅŸ Günü kimi qiymÉ™tlÉ™ndirib.

Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™si Aparatının CinayÉ™t vÉ™ inzibati hüquq ÅŸöbÉ™sinin müdiri, 3-cü dÉ™rÉ™cÉ™ dövlÉ™t müÅŸaviri, hüquq üzrÉ™ fÉ™lsÉ™fÉ™ doktoru Humay ƏfÉ™ndiyevanın 15 Ä°yun – Milli QurtuluÅŸ Günü münasibÉ™tilÉ™ yazdığı “Xalq naminÉ™ vÉ™ xalqın vasitÉ™si ilÉ™” sÉ™rlövhÉ™li mÉ™qalÉ™sini tÉ™qdim edirik:

XX É™srin sonlarında yeni siyasi nizamın bÉ™rqÉ™rar olması dünyanın siyasi xÉ™ritÉ™sini dÉ™yiÅŸdirdi vÉ™ bir sıra dövlÉ™tlÉ™rin, o cümlÉ™dÉ™n AzÉ™rbaycan Respublikasının müstÉ™qillik elan etmÉ™si ilÉ™ nÉ™ticÉ™lÉ™ndi. 1988-ci il noyabrın 17-dÉ™ AzÉ™rbaycan xalqının azadlıq sÉ™si ucaldı. SovetlÉ™rin qurduÄŸu imperiyaya qarşı xalqımızın ayaÄŸa qalxması dirçÉ™liÅŸimizin yolunda dönüÅŸ nöqtÉ™si oldu. Lakin, mÉ™lum olduÄŸu kimi, müstÉ™qilliyi qoruyub saxlamaq, onu É™ldÉ™ etmÉ™kdÉ™n daha çÉ™tindir. Bu istiqamÉ™tdÉ™ tÉ™cili vÉ™ tÉ™xirÉ™salınmaz tÉ™dbirlÉ™r hÉ™yata keçirilmÉ™li idi. Təəssüf ki, müstÉ™qilliyin ilk illÉ™rindÉ™ siyasi hakimiyyÉ™tdÉ™ böyük bir boÅŸluq mövcud idi, ErmÉ™nistanın AzÉ™rbaycana qarşı tÉ™cavüzü vÉ™ziyyÉ™ti daha da mürÉ™kkÉ™b edirdi. Mövcud hakimiyyÉ™t ictimai, siyasi, ideoloji vÉ™ iqtisadi münasibÉ™tlÉ™rin paradiqmasını müÉ™yyÉ™n etmÉ™k, sistem-struktur islahatlarını hÉ™yata keçirmÉ™k vÉ™zifÉ™lÉ™rinin öhdÉ™sindÉ™n gÉ™lÉ™ bilmirdi. NÉ™ticÉ™dÉ™ siyasi iradÉ™si, sÉ™riÅŸtÉ™si, uzaqgörÉ™nliyi olmayan, baÅŸ verÉ™n ictimai-siyasi hadisÉ™lÉ™ri adekvat qiymÉ™tlÉ™ndirmÉ™yi bacarmayan hakimiyyÉ™t qısa zamanda xalq arasında nüfuzunu itirdi. HakimiyyÉ™t böhranı 1993-cü ilin may–iyun aylarında kulminasiya hÉ™ddinÉ™ çatdı vÉ™ hÉ™r an baÅŸ verÉ™ bilÉ™cÉ™k vÉ™tÉ™ndaÅŸ qarşıdurması nÉ™inki müstÉ™qilliyimiz, hÉ™tta milli identikliyimiz üçün ciddi tÉ™hlükÉ™ yaratdı.

BelÉ™ ÅŸÉ™raitdÉ™ xalq güvÉ™ndiyi siyasi liderin hakimiyyÉ™tÉ™ gÉ™lmÉ™sini tÉ™lÉ™b etmÉ™yÉ™ baÅŸladı vÉ™ buna qadir olan ÅŸÉ™xsiyyÉ™t kimi mÉ™hz HeydÉ™r Əliyevin respublikanı xaosdan çıxaracağına duyulan inam É™sl mÉ™nada milli hÉ™rÉ™kata çevrildi.

HÉ™lÉ™ 1990-cı ildÉ™ AzÉ™rbaycana qayıdan HeydÉ™r Əliyevin Bakıya gÉ™lmÉ™si üçün müxtÉ™lif maneÉ™lÉ™r yaradılır, tÉ™xribatlar törÉ™dilirdi. Bu, ozamankı iqtidarın AzÉ™rbaycan xalqının HeydÉ™r ƏliyevÉ™ olan inamından, onun siyasi miqyasından, onun kimi bir sima ilÉ™ müqayisÉ™dÉ™n belÉ™ çÉ™kinmÉ™lÉ™ri, vÉ™zifÉ™lÉ™rini itirmÉ™k qorxusundan qaynaqlanırdı. BelÉ™ ÅŸÉ™raitdÉ™ HeydÉ™r Əliyev doÄŸulduÄŸu Naxçıvana getmÉ™yi qÉ™rara aldı vÉ™ muxtar respublikanın sakinlÉ™ri tÉ™rÉ™findÉ™n böyük sevinclÉ™ qarşılandı, dÉ™stÉ™klÉ™ndi. TÉ™sadüfi deyil ki, 1990-cı il noyabrın 7-dÉ™ keçirilÉ™n Naxçıvan Ali Sovetinin sessiyasında sÉ™drlik HeydÉ™r ƏliyevÉ™ hÉ™valÉ™ edildi vÉ™ onun təşəbbüsü ilÉ™ Naxçıvan Ali Sovetinin adı Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali MÉ™clisi adına dÉ™yiÅŸdirildi, AzÉ™rbaycan Xalq CümhuriyyÉ™tinin üçrÉ™ngli bayrağı müstÉ™qillik dövründÉ™ ilk dÉ™fÉ™ dövlÉ™t qurumunda ucaldıldı.

HeydÉ™r Əliyevin blokada ÅŸÉ™raitindÉ™ yaÅŸayan Naxçıvanda hÉ™yata keçirdiyi siyasÉ™t, onun ÅŸÉ™xsi nüfuzu vÉ™ diplomatiya sahÉ™sindÉ™ bacarıqları sayÉ™sindÉ™ qonÅŸu Ä°ran vÉ™ TürkiyÉ™ ilÉ™ yaratdığı münasibÉ™tlÉ™r, nümayiÅŸ etdirdiyi siyasi tÉ™mkin, zÉ™ka vÉ™ iradÉ™ AzÉ™rbaycan xalqında onun ÅŸÉ™xsiyyÉ™ti qarşısında ehtiramı daha da güclÉ™ndirdi. Xalq HeydÉ™r Əliyevin Bakıya - AzÉ™rbaycanın siyasi rÉ™hbÉ™rliyinÉ™ gÉ™lmÉ™sini qÉ™tiyyÉ™tlÉ™ tÉ™lÉ™b etdi.

HeydÉ™r Əliyev xalqın çağırışını cavabsız qoymadı vÉ™ iyunun 9-da Bakıya gÉ™ldi. Ulu ÖndÉ™r 1993-cü il iyunun 15-dÉ™ AzÉ™rbaycan Ali Sovetinin sÉ™dri seçildi. MÉ™hz bu tarixdÉ™n etibarÉ™n müasir AzÉ™rbaycanın qurtuluÅŸ tarixi baÅŸladı, sabitlik vÉ™ dinamik inkiÅŸaf tÉ™min edildi. HÉ™min tarixi iclasındakı çıxışında Ulu ÖndÉ™r AzÉ™rbaycan dövlÉ™tçiliyinin gÉ™lÉ™cÉ™k inkiÅŸaf strategiyasını elan etdi vÉ™ sonrakı illÉ™rdÉ™ onu hÉ™yata keçirdi.

1993-cü il oktyabrın 3-dÉ™ ümumxalq sÉ™svermÉ™si nÉ™ticÉ™sindÉ™ HeydÉ™r Əliyev AzÉ™rbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi.

Bildiyimiz kimi, XVIII É™srin sonlarında Amerika BirləşmiÅŸ Åžtatlarında yaranmış prezidentlik institutu tÉ™dricÉ™n qitÉ™dÉ™n qitÉ™yÉ™, ölkÉ™dÉ™n ölkÉ™yÉ™ yayılıb. Bununla belÉ™ bu institut zamanın hökmündÉ™n vÉ™ É™razilÉ™rdÉ™n asılı olaraq yeni xüsusiyyÉ™tlÉ™r É™ldÉ™ edir, dolÄŸunlaşırdı. BelÉ™ ki, sosial vÉ™ siyasi hÉ™yatın tÉ™mÉ™lini təşkil edÉ™n idarÉ™etmÉ™ forması ölkÉ™nin milli-tarixi xüsusiyyÉ™tlÉ™rini, mÉ™dÉ™ni É™nÉ™nÉ™lÉ™rini vÉ™ É™halinin mentalitetini É™ks etdirmÉ™lidir. Bu baxımdan HeydÉ™r Əliyevin hÉ™yata keçirdiyi prezidentlik konsepsiyası olduqca milli, É™nÉ™nÉ™lÉ™r ideologiyasından qaynaqlanan bir konsepsiya oldu. Ümummilli Lider ölkÉ™nin XXI É™srdÉ™ inkiÅŸaf ideologiyasının forma vÉ™ mÉ™zmununu özü belÉ™ izah edirdi: “...biz elÉ™ nÉ™sil yetiÅŸdirmÉ™liyik ki, tÉ™kcÉ™ bizim vaxtımızda yox, bizdÉ™n sonra da onlar AzÉ™rbaycanın xÉ™talara düÅŸmÉ™sinÉ™ imkan vermÉ™sinlÉ™r. Onlar düz yolla, doÄŸru yolla, milli hissiyyatlar yolu ilÉ™ getmÉ™lidirlÉ™r”.

HeydÉ™r Əliyevin gÉ™tirdiyi yeniliklÉ™rdÉ™n biri azÉ™rbaycançılıq ideologiyası oldu, lakin burada baÅŸlıca faktor etnik mÉ™nsubiyyÉ™t deyil, vÉ™tÉ™nÉ™ sevgi vÉ™ ehtiramdır. HeydÉ™r Əliyevin bu konsepsiyası respublikada yaÅŸayan bütün xalqların vahid bir ideologiya É™trafında birləşmÉ™sini, dünyanın hansı ölkÉ™sindÉ™ mÉ™skunlaÅŸmasından asılı olmayaraq, hÉ™r bir azÉ™rbaycanlının dövlÉ™tçiliyimizin möhkÉ™mlÉ™ndirilmÉ™si uÄŸrunda, ölkÉ™mizin beynÉ™lxalq nüfuzunun artırılması yolunda çalışmalarını ehtiva edirdi. O deyirdi: “MüstÉ™qil AzÉ™rbaycan dövlÉ™tinin É™sas ideyası azÉ™rbaycançılıqdır. HÉ™r bir azÉ™rbaycanlı öz milli mÉ™nsubiyyÉ™tindÉ™n qürur hissi keçirmÉ™lidir vÉ™ biz azÉ™rbaycançılığı - AzÉ™rbaycan dilini, milli-mÉ™nÉ™vi dÉ™yÉ™rlÉ™rini, adÉ™t-É™nÉ™nÉ™lÉ™rini yaÅŸatmalıyıq”. Ulu ÖndÉ™rin bu xÉ™ttini davam etdirÉ™n Prezident Ä°lham Əliyev isÉ™ öz növbÉ™sindÉ™ deyib: “AzÉ™rbaycan ölkÉ™dÉ™ yaÅŸayan bütün xalqların doÄŸma vÉ™tÉ™nidir. AzÉ™rbaycan çoxmillÉ™tli ölkÉ™dir. Burada müxtÉ™lif dinlÉ™rin nümayÉ™ndÉ™lÉ™ri bir ailÉ™ kimi yaÅŸayırlar. AzÉ™rbaycanda nÉ™ milli, nÉ™ dini zÉ™mindÉ™ heç vaxt problem olmamışdır vÉ™ olmayacaqdır. Bu, bizim strateji xÉ™ttimizdir. AzÉ™rbaycanda bütün xalqlar, bütün dinlÉ™rin nümayÉ™ndÉ™lÉ™ri bir ailÉ™ kimi yaÅŸayırlar”.

BelÉ™liklÉ™, Ulu ÖndÉ™r azÉ™rbaycançılıq ideologiyasını etnik millÉ™tçiliyÉ™ alternativ olaraq AzÉ™rbaycan xalqının vÉ™ cÉ™miyyÉ™tinin vahidliyini tÉ™min edÉ™n vÉ™ AzÉ™rbaycan dövlÉ™tçiliyinin möhkÉ™mlÉ™nmÉ™sini ÅŸÉ™rtlÉ™ndirÉ™n, multikulturalizmÉ™ É™saslanan mÉ™nÉ™vi baza kimi irÉ™li sürdü. MÉ™hz bu ideoloji siyasÉ™t respublikada müxtÉ™lif konfessiyaların vÉ™ etnosların nümayÉ™ndÉ™lÉ™ri arasında hÉ™mrÉ™ylik yaratdı, tolerantlıq, dini loyallıq, milli özünÉ™mÉ™xsusluq vÉ™ bəşəri dÉ™yÉ™rlÉ™rÉ™ sadiqliyi hÉ™yat tÉ™rzinÉ™ çevirdi. Ümummilli Liderimizin tÉ™mÉ™lini qoyduÄŸu azÉ™rbaycançılıq vÉ™ multikulturalizm siyasÉ™tinin Prezident Ä°lham Əliyev tÉ™rÉ™fındÉ™n davam etdirilmÉ™si dünyanın üzləşdiyi tÉ™hlükÉ™lÉ™rin - ksenofobiya, irqçilik, islamofobiya vÉ™ digÉ™r potensial risklÉ™rin aradan qaldırılmasına xidmÉ™t edir. Bu siyasÉ™tin tÉ™zahürlÉ™rindÉ™n biri 2008-ci ilin dekabrında Bakıda Avropa Åžurasına üzv dövlÉ™tlÉ™rin MÉ™dÉ™niyyÉ™t nazirlÉ™rinin konfransında dövlÉ™timizin baÅŸçısı tÉ™rÉ™findÉ™n sivilizasiyalar arasında dialoqun inkiÅŸafını nÉ™zÉ™rdÉ™ tutan “Bakı Prosesi”nin É™sasının qoyulması oldu vÉ™ bu təşəbbüs sonrakı illÉ™rdÉ™ qlobal prosesÉ™ çevrildi.

Ümummilli Liderin ÅŸÉ™xsiyyÉ™ti, onun siyasi idarÉ™etmÉ™ üsulları, uzaqgörÉ™nliyi xalqımızı AzÉ™rbaycan vÉ™ azÉ™rbaycançılıq ideyaları É™trafında birləşdirdi. Respublikamız demokratik, hüquqi vÉ™ dünyÉ™vi dövlÉ™t kimi inkiÅŸaf etmÉ™yÉ™ baÅŸladı, ölkÉ™nin ictimai-siyasi, sosial, iqtisadi, elmi-mÉ™dÉ™ni hÉ™yatında, beynÉ™lxalq É™laqÉ™lÉ™rindÉ™ dönüÅŸ yarandı, beynÉ™lxalq norma vÉ™ prinsiplÉ™rÉ™ uyÄŸun müstÉ™qil dövlÉ™t quruculuÄŸu prosesinÉ™ qoÅŸuldu. NÉ™ticÉ™dÉ™ ictimai hÉ™yatın bütün sahÉ™lÉ™rini É™hatÉ™ edÉ™n, hüquqi dövlÉ™t quruculuÄŸuna istiqamÉ™tlÉ™nmiÅŸ islahatların hÉ™yata keçirilmÉ™si üçün münbit bir zÉ™min formalaÅŸdırıldı.

XüsusilÉ™ qeyd edilmÉ™lidir ki, hüquq sisteminÉ™ müstÉ™sna É™hÉ™miyyÉ™t verÉ™n ümummilli lider HeydÉ™r Əliyev bu sahÉ™dÉ™ islahatlara rÉ™hbÉ™rliyi bilavasitÉ™ öz üzÉ™rinÉ™ götürÉ™rÉ™k onların qısa müddÉ™tdÉ™ vÉ™ mütəşəkkil hÉ™yata keçirilmÉ™sini tÉ™min etdi. BelÉ™ ki, SSRÄ°-dÉ™n miras qalmış, totalitar rejimÉ™ xas olan hüquq sistemi vÉ™ qanunvericilik sivil vÉ™ demokratik cÉ™miyyÉ™t quruculuÄŸuna, qanunun aliliyinin tÉ™min olunmasına, insan hüquq vÉ™ azadlıqlarının müdafiÉ™sinÉ™ tÉ™minat vermirdi. BaÅŸlanılmış islahatlar fonunda É™n mühüm, É™n taleyüklü hadisÉ™ 1995-ci il noyabrın 12-dÉ™ ümumxalq sÉ™svermÉ™si yolu ilÉ™ müstÉ™qil AzÉ™rbaycan dövlÉ™tinin yeni Konstitusiyasının qÉ™bul edilmÉ™si oldu.

Konstitusiya layihÉ™si hazırlanarkÉ™n HeydÉ™r Əliyev Əsas Qanunda É™ks olunmasını vacib hesab etdiyi mÉ™qamları xüsusi olaraq vurÄŸulayırdı: “Demokratiya prinsiplÉ™ri geniÅŸ mÉ™fhumdur. ƏgÉ™r bu, bir tÉ™rÉ™fdÉ™n insanların, vÉ™tÉ™ndaÅŸların hüquqlarının tÉ™min edilmÉ™si prinsiplÉ™ridirsÉ™, ikinci tÉ™rÉ™fdÉ™n dövlÉ™tçiliyin qurulmasını, dövlÉ™t quruculuÄŸu prosesinin aparılmasını, inkiÅŸaf etdirilmÉ™sini vÉ™ AzÉ™rbaycanda hÉ™m dövlÉ™tin, hÉ™m xalqın, hÉ™m dÉ™ hÉ™r bir vÉ™tÉ™ndaşın hüquqlarının qorunmasına tÉ™minat verÉ™ bilÉ™n dövlÉ™tin qurulub yaranmasını tÉ™min edÉ™n prinsiplÉ™r olmalıdır. Konstitusiya gÉ™rÉ™k elÉ™ bir konstitusiya olsun ki, bir tÉ™rÉ™fdÉ™n insanların hüquqlarını qorusun, insan azadlıqlarını, demokratiyanı tÉ™min etsin, siyasi plüralizmi tÉ™min etsin, mÉ™tbuat, söz, din, dil azadlığını tÉ™min etsin, ikinci tÉ™rÉ™fdÉ™n isÉ™ dövlÉ™ti, cÉ™miyyÉ™ti idarÉ™ etmÉ™k üçün tÉ™sisatların yaranmasını tÉ™min etsin”.

NÉ™ticÉ™dÉ™ HeydÉ™r Əliyevin müÉ™llifi olduÄŸu Konstitusiyada hüquqi dövlÉ™tin bütün prinsiplÉ™ri - qanunun aliliyi, insan hüquqlarının müdafiÉ™si, hakimiyyÉ™t bölgüsü, konstitusiya nÉ™zarÉ™ti prinsiplÉ™ri tÉ™sbit olundu, insan hüquqlarının tÉ™minatı dövlÉ™tin ali mÉ™qsÉ™di kimi bÉ™yan edildi.

Əsas Qanunun É™n böyük fÉ™sli insan vÉ™ vÉ™tÉ™ndaÅŸ hüquqları vÉ™ azadlıqlarına hÉ™sr edilib, hÉ™min fÉ™sildÉ™ demokratik, hüquqi dövlÉ™tdÉ™ tÉ™min edilmÉ™si zÉ™ruri olan hüquq vÉ™ azadlıqlar, onların realizÉ™si mexanizmlÉ™ri nÉ™zÉ™rdÉ™ tutulub. DiqqÉ™tÉ™layiq mÉ™qam ondan ibarÉ™tdir ki, bu hüquq vÉ™ azadlıqlar Konstitusiyada dövlÉ™tin öz vÉ™tÉ™ndaÅŸlarına verdiyi imtiyaz kimi deyil, hÉ™r kÉ™sin doÄŸulduÄŸu andan malik olduÄŸu ali dÉ™yÉ™rlÉ™r kimi tÉ™sbit olunmuÅŸ, toxunulmaz, pozulmaz vÉ™ ayrılmaz elan edilib. Ä°nsan vÉ™ vÉ™tÉ™ndaÅŸ hüquq vÉ™ azadlıqlarını gözlÉ™mÉ™k vÉ™ qorumağın qanunvericilik, icra vÉ™ mÉ™hkÉ™mÉ™ hakimiyyÉ™ti orqanlarının borcu olması kimi konstitusion müddÉ™a isÉ™ Ümummilli Liderin bu sahÉ™yÉ™ verdiyi xüsusi É™hÉ™miyyÉ™t vÉ™ diqqÉ™tin tÉ™zahürüdür.

1995-ci il Konstitusiyasının gÉ™tirdiyi mütÉ™rÉ™qqi yeniliklÉ™rdÉ™n biri dÉ™ konstitusiya nÉ™zarÉ™ti orqanının - Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™sinin yaradılması oldu. 1997-ci il oktyabrın 21-dÉ™ “Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™si haqqında” AzÉ™rbaycan Respublikasının Qanunu qÉ™bul edildi. 1998-ci il iyulun 14-dÉ™ AzÉ™rbaycan Respublikası Milli MÉ™clisinin QÉ™rarı ilÉ™ Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™sinin hakimlÉ™rinin tÉ™yin olunması ilÉ™ vÉ™ hÉ™min il iyulun 18-dÉ™ ulu öndÉ™r HeydÉ™r Əliyevin Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™sinin müstÉ™qilliyini vÉ™ hakimlÉ™rinin hüquqi statusunu tÉ™min etmÉ™k mÉ™qsÉ™dilÉ™ imzaladığı FÉ™rmanla Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™si rÉ™smÉ™n fÉ™aliyyÉ™tÉ™ baÅŸladı.

Konstitusiya ilÉ™ onun sÉ™lahiyyÉ™tlÉ™rinÉ™ aid edilmiÅŸ mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rÉ™ dair ali konstitusiya É™dalÉ™t mühakimÉ™si orqanı olan AzÉ™rbaycan Respublikasının Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™sinin É™sas mÉ™qsÉ™dlÉ™ri Konstitusiyanın aliliyini tÉ™min etmÉ™k vÉ™ hÉ™r kÉ™sin É™sas hüquq vÉ™ azadlıqlarını müdafiÉ™ etmÉ™kdir. BelÉ™ ki, hüquq vÉ™ azadlıqların pozulması yalnız dövlÉ™t hakimiyyÉ™ti orqanlarının vÉ™zifÉ™li ÅŸÉ™xslÉ™rinin qanunazidd hÉ™rÉ™kÉ™tlÉ™ri ilÉ™ deyil, hÉ™m dÉ™ qanunların Konstitusiyaya uyÄŸunsuzluÄŸundan irÉ™li gÉ™lÉ™ bilÉ™r. Bu sÉ™bÉ™bdÉ™n dövlÉ™t hÉ™r kÉ™sin öz hüquq vÉ™ azadlıqlarını müdafiÉ™ etmÉ™si üçün real imkanlar yaratmalıdır. Bu baxımdan mÉ™hkÉ™mÉ™ müdafiÉ™si hüququnun tam ÅŸÉ™kildÉ™ hÉ™yata keçirilmÉ™sinin vacib formalarından biri konstitusiya É™dalÉ™t mühakimÉ™si orqanlarına müraciÉ™t etmÉ™k imkanıdır.

2002-ci il avqustun 24-dÉ™ keçirilmiÅŸ ümumxalq sÉ™svermÉ™si yolu ilÉ™ Konstitusiyanın mÉ™tninÉ™ edilmiÅŸ É™lavÉ™ vÉ™ dÉ™yiÅŸikliklÉ™r nÉ™ticÉ™sindÉ™ Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™sinÉ™ müraciÉ™t etmÉ™k hüququna malik subyektlÉ™rin dairÉ™si geniÅŸlÉ™nib, AzÉ™rbaycan Respublikasının Ä°nsan hüquqları üzrÉ™ müvÉ™kkili (ombudsman), mÉ™hkÉ™mÉ™lÉ™r vÉ™ vÉ™tÉ™ndaÅŸlar Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™sinÉ™ müraciÉ™t etmÉ™k hüququ É™ldÉ™ ediblÉ™r. Bu gün Konstitusiya MÉ™hkÉ™mÉ™sinÉ™ verilÉ™n fÉ™rdi ÅŸikayÉ™tlÉ™rin insan hüquq vÉ™ azadlıqlarının müdafiÉ™sinin É™n faydalı vÉ™ effektiv mexanizmlÉ™rindÉ™n biri olduÄŸu danılmazdır. Konstitusiya nÉ™zarÉ™ti orqanına fÉ™rdi qaydada müraciÉ™t etmÉ™nin mümkünlüyü insan hüquqlarına Konstitusiya sÉ™viyyÉ™sindÉ™ riayÉ™t edilmÉ™sinin tÉ™minatının vacib vasitÉ™lÉ™rindÉ™n biridir.

Qeyd edildiyi kimi, fÉ™rdi konstitusiya ÅŸikayÉ™ti institutu Konstitusiyaya edilÉ™n dÉ™yiÅŸiklik nÉ™ticÉ™sindÉ™ milli hüquq sisteminÉ™ daxil olub. ƏlbÉ™ttÉ™, Konstitusiyanın hüquqi É™lamÉ™tlÉ™rindÉ™n biri onun sabitliyidir. Konstitusiya hakimiyyÉ™t vÉ™ cÉ™miyyÉ™t arasında É™sas saziÅŸdir vÉ™ ölkÉ™ daxilindÉ™ bütün hÉ™yat vÉ™ fÉ™aliyyÉ™t sahÉ™lÉ™ri bu saziÅŸ É™sasında cÉ™rÉ™yan edir. Bu baxımdan Konstitusiyanın sabitliyi vÉ™tÉ™ndaÅŸ üçün iqtisadi, sosial, siyasi reallığın qabaqcadan görünÉ™n vÉ™ aydın olmasına xidmÉ™t edir. Bununla belÉ™, É™sas Qanunun sabitliyi heç dÉ™ onun tamamilÉ™ dÉ™yiÅŸmÉ™zliyi demÉ™k deyildir. Ä°ctimai münasibÉ™tlÉ™r dÉ™yiÅŸdikcÉ™, inkiÅŸaf etdikcÉ™ Konstitusiyanın da tÉ™kmilləşdirilmÉ™si, ona zamanın tÉ™lÉ™binÉ™, yeni reallıqlara vÉ™ cÉ™miyyÉ™tin gözlÉ™ntilÉ™rinÉ™ uyÄŸun olan müÉ™yyÉ™n É™lavÉ™lÉ™rin vÉ™ dÉ™yiÅŸikliklÉ™rin edilmÉ™si zÉ™rurÉ™ti yaranır.

Bu baxımdan ölkÉ™mizdÉ™ demokratik dÉ™yÉ™rlÉ™rin möhkÉ™mlÉ™ndirilmÉ™si, insan vÉ™ vÉ™tÉ™ndaÅŸ hüquqlarının vÉ™ azadlıqlarının qorunması, hüquq islahatlarının hÉ™yata keçirilmÉ™si, sosial dövlÉ™t ideyasının güclÉ™ndirilmÉ™si zÉ™rurÉ™tindÉ™n irÉ™li gÉ™lÉ™rÉ™k, 2002-ci il 24 avqust, 2009-cu il 18 mart vÉ™ 2016-cı il 26 sentyabr tarixlÉ™rindÉ™ keçirilmiÅŸ referendumlarda Konstitusiyanın mÉ™tninÉ™ É™lavÉ™lÉ™r vÉ™ dÉ™yiÅŸikliklÉ™r edilib, Əsas Qanun mühüm É™hÉ™miyyÉ™tÉ™ malik yeni müddÉ™alarla zÉ™nginləşdirilib.

Bu, HeydÉ™r Əliyev tÉ™rÉ™findÉ™n baÅŸlanılmış islahatların davam etdirilmÉ™sinin, onun rÉ™hbÉ™rliyi altında qÉ™bul olunan Konstitusiyanın yeni çağırışlara cavab verÉ™n ruhla dolÄŸunlanmasına yönÉ™lÉ™n siyasÉ™tin Prezident Ä°lham Əliyevin rÉ™hbÉ™rliyi ilÉ™ hÉ™yata keçirilmÉ™sinin É™lamÉ™tdar vÉ™ bariz nümunÉ™sidir.

DövlÉ™timizin baÅŸçısı hüquq sisteminin tÉ™kmilləşdirilmÉ™si prosesini uÄŸurla davam etdirir. Bu mÉ™nada AzÉ™rbaycan Respublikasının Prezidenti Ä°lham Əliyev tÉ™rÉ™findÉ™n imzalanan “MÉ™hkÉ™mÉ™-hüquq sistemindÉ™ islahatların dÉ™rinləşdirilmÉ™si haqqında” 2019-cu il 3 aprel tarixli FÉ™rman ölkÉ™mizdÉ™ mÉ™hkÉ™mÉ™-hüquq sisteminin inkiÅŸafı üçün olduqca böyük É™hÉ™miyyÉ™t daşıyır. Bu FÉ™rman ölkÉ™mizdÉ™ hÉ™yata keçirilÉ™n mÉ™hkÉ™mÉ™-hüquq islahatlarının mÉ™ntiqi davamı, islahatların aparılmasının yeni keyfiyyÉ™t mÉ™rhÉ™lÉ™sidir. FÉ™rmanda mÉ™hkÉ™mÉ™lÉ™rin fÉ™aliyyÉ™tindÉ™ É™dalÉ™t, qÉ™rÉ™zsizlik, aÅŸkarlıq, hÉ™r kÉ™sin qanun vÉ™ mÉ™hkÉ™mÉ™ qarşısında bÉ™rabÉ™rliyi vÉ™ AzÉ™rbaycan Respublikasının Konstitusiyasında vÉ™ qanunlarında tÉ™sbit olunan É™dalÉ™t mühakimÉ™sinin digÉ™r prinsiplÉ™rinÉ™ riayÉ™t edilmÉ™sinin zÉ™ruriliyi É™ksini tapıb. FÉ™rman ölkÉ™dÉ™ mÉ™hkÉ™mÉ™ hakimiyyÉ™tinin müstÉ™qilliyini tÉ™min etmÉ™klÉ™ yanaşı, xalqın hakimiyyÉ™tin bu qoluna etimadının artmasına, nüfuzunun yüksÉ™ldilmÉ™sinÉ™, vÉ™tÉ™ndaÅŸların hüquq vÉ™ qanuni mÉ™nafelÉ™rinin daha etibarlı müdafiÉ™sinin, É™dalÉ™t mühakimÉ™sinin sÉ™mÉ™rÉ™liliyinin inkiÅŸafına xidmÉ™t edir.

NÉ™inki mÉ™hkÉ™mÉ™-hüquq sistemindÉ™, bütün sahÉ™lÉ™rdÉ™ hÉ™yata keçirilÉ™n islahatlar cÉ™miyyÉ™t tÉ™rÉ™findÉ™n alqışlanır vÉ™ xalq-prezident vÉ™hdÉ™tinin güclÉ™ndirilmÉ™sini nümayiÅŸ etdirir. Bu vÉ™hdÉ™t Ümummilli Liderin siyasÉ™tinin davam etdirilmÉ™sinin parlaq nÉ™ticÉ™sidir.

Bu gün HeydÉ™r Əliyevin irsindÉ™n danışarkÉ™n onun adını daşıyan Fondun fÉ™aliyyÉ™ti xüsusilÉ™ qeyd edilmÉ™dir. Yarandığı gündÉ™n Fond qarşısına qoyduÄŸu hÉ™dÉ™flÉ™rin vÉ™ É™ldÉ™ etdiyi nÉ™ticÉ™lÉ™rin miqyası ilÉ™ diqqÉ™ti cÉ™lb edir. AzÉ™rbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın rÉ™hbÉ™rlik etdiyi Fond bütün imkanlarını vÉ™tÉ™ndaÅŸların hÉ™yat sÉ™viyyÉ™sinin yüksÉ™ldilmÉ™si, saÄŸlamlığı, yeni nÉ™slin tÉ™hsili ilÉ™ baÄŸlı sahÉ™lÉ™rÉ™ yönÉ™ltdi. ƏldÉ™ olunan nÉ™ticÉ™lÉ™r o qÉ™dÉ™r uÄŸurlu oldu ki, HeydÉ™r Əliyev Fondu ehtiyacı olan hÉ™r bir vÉ™tÉ™ndaşın ümid yerinÉ™ çevrildi. Bu, HeydÉ™r Əliyevin hÉ™r bir vÉ™tÉ™ndaÅŸ üçün arzuladığı maddi vÉ™ mÉ™nÉ™vi É™sasları olan lÉ™yaqÉ™tli hÉ™yat tÉ™rzinin tÉ™min edilmÉ™sinÉ™ verilÉ™n bir töhfÉ™dir.

Demokratik dövlÉ™tdÉ™ siyasÉ™t xalq naminÉ™ vÉ™ xalqın vasitÉ™silÉ™ hÉ™yata keçirilir. HeydÉ™r Əliyev milli dövlÉ™tçiliyimizin xalqa arxalanan konsepsiyasını yaratdı. Ümummilli Liderin qÉ™tiyyÉ™ti xalqa ruh yüksÉ™kliyi gÉ™tirdi, özümüzÉ™ inamımızı dirçÉ™ltdi, milli ÅŸüuru oyatdı.

Bu gün - 27 il sonra É™minliklÉ™ deyÉ™ bilÉ™rik ki, respublikamızın tarixindÉ™ HeydÉ™r Əliyevin ÅŸÉ™xsiyyÉ™ti hÉ™lledici rol oynayıb vÉ™ zaman keçdikcÉ™, dövlÉ™timiz inkiÅŸaf edib müstÉ™qilliyini möhkÉ™mlÉ™ndirdikcÉ™ Milli QurtuluÅŸ Gününün tarixi É™hÉ™miyyÉ™ti vÉ™ dÉ™yÉ™ri daha da aydın dÉ™rk olunacaq. /AZƏRTAC/